مجله گردشكري و ايرانگردي ديار آشنا
مجله گردشكري و ايرانگردي ديار آشنا
مجله گردشكري و ايرانگردي ديار آشنا
مجله گردشكري و ايرانگردي ديار آشنا

میراث باستان، شهر سوخته (بخش اول)


569576_988.jpg

میراث باستان، شهر سوخته (بخش اول)

گردآوری علی محمد بیگی

شهر سوخته در حوزه جنوبی شهر هیرمند و در یاچه هامون در سیستان و بین ارتفاعات قندهار و زاهدان واقع شده است و با نزدیکترین شهر موجود در منطقه یعنی زابل حدود ۵۴ کیلومتر فاصله دارد.

این محوطه باستانی در روی یک بلندی ذوزنقه ای شکل قرار دارد شاخص اصلی افق های فرهنگی شهر سوخته نشان استقلال فرهنگی آن است شهر سوخته به شکل صافی ِارتباط بین سواحل و کرانه های گدوزیا و مناطق شمالی عمل می کرده و گذرگاهی اجباری برای رسیدن به آسیای مرکزی بوده  و از سویی پایانه راه های ارتباطی شهرهای بخش جنوبی فلات ایران نیز بوده است در حقیقت این شهر باستانی،محل و نقطه تلاقی راه های فلات ایران بوده وهمزمان با آن ،گذرگاه های اساسی و بنیادی برای آغاز راه های ارتباطی جدید به سوی شرق و مناطقی که منابع سنگ های نیمه قیمتی یا قیمتی مورد علاقه مردم ایلام و میان رودان بوده نیز به شمارمی رفته است شهر سوخته در کنار رودخانه هیرمند و نزدیک به مرزهای افغانستان قرار گرفته است. این رودخانه که یکی از بزرگترین جریان های آبی آسیای مرکزی است و حوضه  رسوبی آن تقریبا ۳۵۰۰۰۰ کیلومتر مربع را در بر می گیرد به سه جریان اصلی به نام های رود سیستان ،رود هیرمند و رود پریان تقسیم می شود کاوش گروه ایتالیای متمرکز در بخش های جنوبی و شرقی محوطه، به کشف و پیدایی مراحل مختلف معماری منجر شد که به خوبی نشان دهنده وضعیت استقراری این محوطه ایرانی هزاره سوم هستند، آثار موجود در بخش های مسکونی شهر که به نام منطقه مسکونی شرقی شناخته شده است و نیز کشف بنای معروف به کاخ سوخته، مربوط به پیان هزار سوم و آغاز هزاره دوم به کوشش های  انجام شده برای ارزیابی کامل تحرکات پیچیده مربوط به رشد و گسترش این مرکز سیستانی طی هزاره سوم و بخشی از هزاره دوم کمک کرده اند این محوطه باستانی کم و بیش این گونه تقسیم شده است :بخش گورستان در نزدیکی منطقه مرکزی مسکونی  و محله صنعت گران در نزدیکی گوشه شمالی غربی ،تپه های نسبتا مرتفعی در بخش شمالی محوطه  که محل بناهای یادمانی است  ومنطقه مسکونی که در یک پستی آنی به دو بخش غربی و شرقی تقسیم کرده است.

درکاوشهای شهر سوخته چهار دوره اصلی  استقراری  و ده مرحله معماری تشخیص داده شد ه که مطالعات بعدی و عمیق تر درباره تحرکات گسترش شهری و فرهنگی محوطه بر اساس شناسایی این مراحل سکونتی انجام گرفته است به نظر می رسد بحرانی که در پیان هزاره سوم در این محوطه به وجود آمده شبیه پس روی استقراری در ترکمنستان است و شواهدی کافی نیز برای مقایسه نحوه معیشت و زندگی استقراری در ترکمنستان است.

شهر سوخته نام تپه یا در حقیقت سلسله تپه های طبیعی بزرگی با ارتفاع بین ۱۲ تا ۱۸متر از سطح مربع از زمین های اطراف هست که در راه بین زابل و زاهدان در استان سیستان و بلوچستان قرار گرفته است این شهر درکنار دلتای رود هیرمند در بالاترین لبه نقطه شمال غربی دلتای قدیمی روی یک سلسله تپه های تراس رمرود و زمین های زراعی تراس نیمروز واقع شده و موجدیت خود را در طی هزاره سوم  وچهارم پیش از میلاد مدیون رودخانه هیرمند و دلتای آن بوده است. کاوش های باستان شناسی در این شهر نشان داده است که مردم جامعه شهر سوخته از موقعیت جغرافیای شهر خود که امکان تهیه منابع معدنی و طبیعی و کنترل تولید و توزیع آن ها را در تمام سیستان و مناطق اطراف فراهم می کرد این شهر را گسترش داده اند گسترش شهر سوخته از لحاظ فرهنگی سیاسی و اجتماعی و صنعتی در یک دوره ۴۰۰۰ساله از زندگانی ۱۰۰۰ساله، آن را از یک شهرک کوچک ۱۵هکتاری خارج و سپس با وسعتی گسترده بالغ بر ۱۵۰ هکتار به یکی از بزرگترین شهرهای دوران عصر مفرغ خاورمیانه تبدیل کرده است که عبارتند: (الف) از منطقه بزرگ مرکزی شامل بخش های مسکونی شرقی - مرکزی و بناهای یادمانی (ب)منطقه شمال غربی یا منطقه صنعتی (ج)منطقه بخش جنوبی یا منطقه گورستان آثار معماری به دست آمده در بخش مسکونی نشان دهنده وجود نوعی نظم و ترتیب در تقسیم بندی ساختمان ها و واحدهای مسکونی است که خیابان ها وکوچه های آن ها را از هم جدا می کند مصالح ساختمانی این بنا ها عبارت از چینه،خشت،چوب وحصیر .هر واحد ساختمانی از شش تا ده اتاق تشکیل شده بود که در درگاه پلکان سقف و اجاق وجود داشت.

اشیا منقول در شهر سوخته بسیار متنوع هستند انواع پیکرک های کوچک گلی و گاهی سفالی، اشیای چوبی و حصیری، ابزار بافندگی و پارچه وطناب همچنین اشیایی زینتی مانند سنگ لاجورد. عقیق. فیروزه که پس از ورود به این شهر تراش می دادند وبه شکل اشیای زینتی در می آوردند و سپس برای سرزمین های دور دست آن سوی خلیج فارس و میان رودان صادر می کردند. برروی تعداد بی شماری از ظروف های سفالی دوران پیش از تاریخ و آغاز تاریخی، هنرمندان و نقاشان سعی در نشان دادن طبیعت و محیط زیست خود داشته اند هنرمند شهر سوخته ای در روی جام نخودی ضمن به تصویر کشیدن نقش مورد علاقه خود سعی کرده است مفهوم حرکت و جابه جایی جانور را به تصویر بکشد نقش روی این جام در حقیقت نشان دهنده صحنه ای مرکب از نقش یک بز و یک بوته است بز مورد نظر در پنج حرکت مورد نظر متفاوت ابتدا بوته یا درختچه مورد نظر را هدف قرار گرفته و در حرکت دوم به در ختچه نزدیک شده است ودوپای جلوی خود را برای جهیدن برروی درختچه بلند می کند ودر حرکت یا صحنه سوم به بالای بوته یا در ختچه می جهد و در حرکت یا صحنه چهارم، مشغول تغذیه ازاین در ختچه می شود و در آخرین حرکت، عقب گرد می کند و در حال پایین آمدن از این بوته می شوداین نقش شاید کهن ترین بیان تصویری حرکت و پویا نمایی (انیمیشن)در جهان باستان بوده است. شی دیگری که در مدفنی از شهر سوخته بدست آمده است یک تخته بازی و مهره های آن است که از چوب آبنوس کهنی ساخته شده است این یک تخته بازی هست شبیه آن در پیش تر در میان رودان پیدا شده است تخته بازی شهر سوخته از جنس آبنوس و شکل آن تقریبا مستطیل است و نقش ماری دارد که به دور خود چرخیده و دم خود را با دهان گازگرفته است.

پیدا شدن این تخته بازی حداقل اثبات کننده سه نکته اساسی بوده است که عبارتند از : ارتباط شهر سوخته با مناطق شمالی هندوستان ،میان رودان و جیرفت در بین سال های ۲۳۰۰ تا ۲۵۰۰ قبل از میلاد مسیح ، و وجود رفاه در جامعه شهر سوخته به نحوی که مردم می توانستند زمان و وقتی را به سرگرمی و بازی های فکری خود اختصاص دهند و مهم تر از همه آشنایی با مسایل ریاضی که امکان نتیجه گیری از یک بازی احتملا پیچیده را می داده است. ادامه دارد.......

*نقل از نشریه شماره ۱۱ دیار آشنا 



خدمات دیار آشنا

  • خدمات دیار آشنا
  • خدمات دیار آشنا
  • خدمات دیار آشنا
  • خدمات دیار آشنا
  • خدمات دیار آشنا

جشنواره گشتانه با 100000000 ریال جایزه

افتخارات دیار آشنا

  • افتخارات دیار آشنا
  • افتخارات دیار آشنا
  • افتخارات دیار آشنا
  • افتخارات دیار آشنا
 

مراكز گردشكري منتخب ايران

  • مراكز گردشكري منتخب ايران
  • مراكز گردشكري منتخب ايران
  • مراكز گردشكري منتخب ايران
  • مراكز گردشكري منتخب ايران
  • مراكز گردشكري منتخب ايران